Trending Now: कञ्चनपुरका प्रतिनिधि सभा तथा प्रदेश सभा सदस्यलाई प्रमाण पत्र हस्तान्तरण विजय पछि तामाङ तथा थापाले गरे शहिद गाेबिन्द गाैतमकाे शालिकमा माल्यार्पण प्रदेश सभा सदस्य उम्मेदवार बीर बहादुर थापाले दिए सम्पुर्ण मतदातालाई धन्यवाद ! प्रदेश सभा उम्मेदवार बीर बहादुर थापाले गरे मतदान! पुनर्वासमा वीर बहादुर थापाले घरदैलाे कार्यक्रमलाई तिब्रता दिदै पुनर्वासमा वीर बहादुर थापाले घरदैलाे कार्यक्रमलाई तिब्रता दिदै एमाले प्रदेश सभाका उम्मेदवार ‘पातल’को लालझाडीमा निरन्तर घरदैलो प्रदेश सभा सदस्यकाे दाैडमा स्वतन्त्र उमेद्वार भक्त बहादुर अधिकारी पिछडिएका वर्ग समुदायकाे उत्थानका लागि चुनावी दाैडमा वीर बहादुर थापा ‘लेकम क्षेत्र विकासमा धेरै पछाडी रहेकोले, यस क्षेत्रको विकासका लागि काँग्रेसले जित्नुपर्छ' - उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्तिमन्त्री बडू

छाउप्रथा भोगाइ र सिकाइ

IMG
मिरा जोशी
(सुचना अधिकारी) खप्तड छेडेदह गाउँपालिका
कुनै पनि नारीहरु प्रत्येक महिनाको एक वा कोही दुइ पटक महिनावारी हुने गर्दछ्न । यो महिलाहरुको मासिक धर्म  पनि हो ।

कुरीति कुसंस्कारमा सोचमग्न भएको हाम्रो यो समाजले यही महिनावारी भएको १ देखि ५ दिनको अवधीको महिला दिदीवहिनीहरुलाई छाउपडी भन्छन् ।

छाउपडि प्रथा सामान्य रुपमा नेपालकै समस्या भएतापनि विषेश गरी मध्यपश्चिम तथा सुदुरपश्चिमका पहाडी जिल्ला  दार्चुला, बैतडी, बझाग, डँडेल्धुरा, बाजुरा र अछाम जिल्लाहरुमा यो पर्थाले विशेष जरा गाडेको छ । उसो त पहाडी जिल्लामा मात्रै होइन अहिलेको प्रदेश राजधानी भएको कैलाली र कन्चनपुरमा पनि यो प्रथा व्यापक नै छ ।
सबै भन्दाबढी कैलालीको राजधानी भनेर नामांकित भएको अत्तरीयामा त यो प्रथाले निकै चर्को रुप लिएको छ ।

कैलालीको मालिका टोल कन्चनपुरको दोधारा चाँदनी लगाएतका क्षेत्रमा अहिले पनि खुलेयाम छाउगोठमा महिनावारी भएको समयमा महिला सुतेको भेटिन्छन् ।

यो एक प्रकारको सामाजि कलङ्क हो । मानव अधिकारको हनन गर्ने कुप्रथा हो । सामाजिक विकृतीको रुपमा रहेको छाउपडी प्रथाले महिलाहरुको स्वास्थ्य सँगै बालवालिकाहरुको ज्यान जोखिममा पार्दै आएको छ ।
एकातीर महिलाहरुको अधिकारको हनन हुने कार्य भएको छ भने अर्को तर्फ यसले हजारौ महिला दिदीवहिनी बलात्कारको सिकार हुन परेको छ ।

यो कुपर्था महिलाका लागि सामाजिक न्याय, समानता र विकसित वाधक बन्दै आएको छ । नेपालमा झन्डै आधा जमिन महिलाहरुको सङ्ख्याले नै ओगटेको छ ।

१८२५ देखि २०७८ साल आइपुग्दा सम्म पनि नेपालमा यो कुप्रथाको अन्त्य भएको छैन् । दिनानुदिन महिलाहरुले कुनै न कुनै किसिमको याताना भोग्दै आउनु परेको छ । यस प्रथाबाट कयौँ नारी प्रभावित भएका छन । कोही नारी सर्पको टोकाइबाट ज्यान गुमाइ रहेकी छन् भने कोही नारीले कलङ्कित पुरुषको बलात्कारबाट ज्यान गुमाइ रहनु परेको छ ।
 
प्रम्परागत मुल्य र  मान्यता, अनुसार देवि, देउता, धर्म सस्कृती आदीको नाममा यो प्रथाले प्रभाव पारेको छ । यो कुप्रथा उल्मुलनका लागि विभिन्न सङ्घसंस्था, सरकारी तथा गैरसरकारी निकाय निर्देशन कार्यविधिको उल्लेखनिय योगदान दिदा पनि बाह्र वर्ष सम्म कुकुरको पुच्छर ठेलुमा हाल्दा पनि बाँङ्गै भएझै भएको छ ।

अझै बाजुराको हिमाली, बूढीगङ्गा, त्रिवेणी, बडिमालिका लगाएतका स्थानीय तहमा महिला तथा किशोरीहरु लागि यो छाउप्रथा काल नै बनेको छ । यसै परिवेशमा भन्नुपर्दा हाम्रो बाजुरा जिल्ला खप्तड छेडेदह गाउँपालिका पनि अछुतो रहन सकेको छैन । छाउपडीको समयमा सार्वजनिक स्थान धारा, पँधेरो, मठ मन्दिरमा प्रवेश निषेध गरिन्छ । महिला महिनावारी भएको बेला दुध, दही, मही जस्ता पोषिला खाने कुरा खान दिएको छैन् । स्वास्थ्यको कुरा गर्ने हो महिनावारी भएका बेला प्रशस्त मात्रामा दुध दहि महि लगायतका झोलिला खाने कुरा खान दिनु पर्छ भन्ने सन्देश दिएको छ । 

तर कान भएर नसुन्ने आँखा भएर नदेख्ने गोडा भएर नहिड्ने सक्ने तुच्छ समाजका लागि भने यो कुरा बालुवामा पानी हालेझै भएको छ । कुनै कुनै परिवेशमा त अझै पनि छाउपडी अवस्थामा घर भित्र बस्न नमिल्ने छाउगोठमा बस्ने, दैनिक कार्य समेत गर्न बन्देज गरिएको पाइन्छ । 
हुन त यो कुरा समाजमा पढेलेखेका र शिक्षित् बनेको महिलाबाट नै यो प्रथा अगालिदै आएको छ । दिनमा अफिसमा सभा गोष्टि सेमिनार तथा कार्यालयमा छाउप्रथाको बोरमा प्रशिक्षण गर्दै आएको भएपनि घरमा आएर उनीहरु छाउगोठमा सुतेका तमाम उदाहरण समाजमा देखा पर्छन् ।

यसरी पढेलेखेका र जागिरे महिलाबाट नै यो प्रथा कायम हुन्छ भने गाउँका ती सोझा साझा महिलाबाट के परिवर्तन हुन्छ । छाउपडि प्रथाबाट समाजमा थुप्रै घटनाहरु घटेको र भोगेको भएता पनि विशेष गरि महिला किशोरीहरुको जीवनमा विभिन्न तरिकाले घटना भएका हुन्छन् । छाउ प्रथाकै कारण २०७६ माघमा बूढीनन्दाको अगाउँपानीमा छाउगोठमा आगलागि हुँदा आमा दुई छोरा सहित तीन जनाले ज्यान गुमाएका थिए ।

यो प्रथाका कारण स्वास्थ्य स्थिति तथा महिलाको शारीरिक मानसिक अवस्था पनि दिनानु दिन कमजोर हुँदै गएको छ ।  
कयौ महिला पठन पाठन गर्न विद्यालय जान बन्देज भएका छन् । भने कयौ महिला दम, प्यारलाइसिस र बाथ रोगको सिकार भएका छन् ।

महिनावारी भएका बेला एक छुट्टै अधेरो छाउगोठमा बस्नुपर्दा, जनावर, सर्प,आदीको सिकार बन्नु परेको  महिलाहरुको गुनासो छ । धारा कुवा, पँधेरोका साथै शौचालय समेत जान नपाईने हुँदा यो अवस्थामा शारीरिक मानसिक रुपमा नकारात्मक असर परेको छ ।
  
अन्त्यमा भन्नु पर्दा यो एक सामाजिक तथा संरचनात्मक कुप्रथा विकासको बाधकको रुपमा लिइएको हुँदा यसलाई सबै महिलाहरुले बुलुन्द आवाज उठाउनु पर्ने आजको अति आवश्यक छ । महिलाहरु महिनावारी भएका समयमा बालवालिकाहरु पनि साथै जाने भएकोले उनीहरुको समेत स्वास्थ्यमा असर पर्दै गएको छ ।

बालबालिकामा समेत नकारात्मक असर परेपनि मानव दानवमा परिणत भएपछि कयौ बालवालिकाहरुले पनि आमासँगै अकालमा ज्यान गुमाउनु परेको छ । समृद्ध समाजको परिकल्पनाका लागि समयमै यो प्रथाको अन्त्य हुनु जरुरी छ । यो प्रथा अँगाल्दै आउने जो कोहीलाई स्थानीय सकारले पनि कानुनी कारवाही गर्दै जाने हो भने यसको अन्त्य हुनसक्छ ।

कमेन्ट गर्नुहोस्